تبیین مفاهیم اعم از لغوی و اصطلاحی و نیز نگاه گذرا به مؤلفههای تمدن اسلامی در گسترۀ تاریخ مورد اهتمام تحقیق حاضراست. پویایی ماهیت اسلام، تجربه حاکمیت دینی عصر نبوی، شکلگیری تمدن عظیم اسلامی در مدینه النبیj آرمانگرایی و قانونمندی تمدن اسلامی، احساس ارزشمند به آموزههای اسلام و ارزشهای دینی از مو ضوعاتیاست که در این پژوهش مورد توجه قرار گرفته، بازگشت حقیقی به قرآن و اقتدا به سیره رسول اللهj و ائمه اطهار، الهامبخش شیعیان در احیای تمدن اسلامی بوده است. نقش مؤثری شیعیان در گسترش تمدن اسلامی به خصوص در زمینهی توسعهی علوم و معارف اسلامی از مباحث است که با عنایت به حجم و ظرفیت مقاله به صورت نسبتا مفصل به آن پرداخته شده، تمدن اسلامی در حقیقت، تمدنی که تجلی خلاقیت، عقلانیت و معنویت، ارزش و معرفت، اخلاق و قدرت، تعالی و قداست است.