یکی از نظامهای مهم اجتماعی که در فرهنگ مردم اثرگزار است، نظام آموزشی است که علاوه بر انتقال میراث فرهنگی گذشته به نسل آینده، تغییرات مطلوبی را در شناخت، نگرش و در نهایت رفتار انسان ایجاد میکند. اولین نظام آموزشی بعد از ظهوراسلام در افغانستان، مکتبخانههای سنتی بودند که توسط عالمان دینی در مکانهای خاص مانند مساجد، حسینیهها، منازل شخصی برگزار میگردیدند، و به کودکان آموزش میدادند که بیشتر شامل قرآن کریم، بیان احکام و سواد خواندن و نوشتن میشد. براین اساس، مسالة پژوهش پیش رو عبارت است از بررسی جایگاه و نقش مکتبخانههای سنتی در فرهنگ اسلامی شیعیان افغانستان. این مقاله با بهرهبری از منابع تاریخی و بایستههای روش تاریخ پژوهی و نیز پژوهش پیمایشی از طریق مصاحبه با افراد کارشناس و خبره به این سوال پاسخ داده است که جایگاه و نقش مکتبخانههای سنتی در فرهنگ اسلامی شیعیان افغانستان چگونه بوده است؟ این تحقیق با بهره بری از منابع مکتوب و احیانا مصاحبه با افراد خبره در مقام گردآوری و روش تحلیلی- توصیفی در مقام داوری به سامان میرسد. به نظر میرسد که مکتبخانههای سنتی در فرهنگ اسلامی شیعیان افغانستان دارای نقش و جایگاهی خاص است.