شیعیان و هزارهها در افغانستان از نگاه جمعیتی و مذهبی در اقلیت میباشند و به همین خاطر ستمهای بسیاری در طول تاریخ از سوی حکومتهای استبدادی برآنان وارد شده است. در تمام این زمانها، علما و مرجعیت شیعه به عنوان رهبران دینی، در کنار مردم حضور فعال و تأثیر گذار داشتند. نقش آفرینی علما در تحولات سیاسی و اجتماعی، باعث شد که آنها سختترین فشارها را تحمل کرده و بسیاری شان از سوی دولتهای خود کامه قتل عام و یا در اسارت و زندانها به شهادت رسیدند. نقش علما شیعی در سه دورهی گذشته، انقلاب اسلامی و عصرجدید و پس از پیروزی مجاهدین در افغانستان، بسیار آشکار بوده است. در تمام این ادوار علما،کارنامهی بس روشن و درخشانی را از خود برجای گذاشتهاند. در این مقاله نقش علما و مرجعیت شیعه در تحولات سیاسی و اجتماعی جامعه هزاره و شیعه، مورد بررسی قرار گرفته و کارویژههای آنان در جامعه در عرصههای مختلف نیز بیان گردیده است. حضور عالمان چون؛ آیتالله حجت، شهید سید اسماعیل بلخی، مرجع فقید آیتالله محقق کابلی، شهید عبدالعلی مزاری و دهها عالم و اندیشمند دیگر در عرصههای سیاسی، اجتماعی، دینی و مذهبی چه در دوران معاصر و چه قبل از آن، فرهنگ شیعه را حفظ و هویت کتمان شدهی هزارهها و شیعیان را احیا کردند.