جامعه المصطفی العالمیه تاریخ اسلام در آیینه اندیشه ها 17 1 2025 08 23 سیر تحول نهاد مرجعیت مذهبی شیعه از خراسان تاریخی تا افغانستان معاصر 5 36 11137 FA محمد احمدی دکتری روابط بین‌الملل جامعة المصطفی العالمیة Journal Article 2025 11 29 اسلامِ شیعی در زمان امام علیm در خراسان بنیان نهاده شد، در دوران امام رضاm تعمیق یافت، و به‌واسطه اصحاب و شاگردان معصومین( توسعه یافت. در عصر غیبت کبری، فقیهان شیعه، مرجعیت و هدایت دینی جوامع شیعی را در خراسان عهده دار شدند. این مقاله با رویکرد تاریخی- ‌تحلیلی و با اتکا بر منابع کتابخانه‌ای و داده‌های اسنادی، به بررسی روند تاریخی تحول نهاد مرجعیت شیعه در خراسان تاریخی، از قرون نخستین اسلامی تا افغانستان معاصر می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که علی‌رغم سلطه طولانی‌مدت مذاهب فقهی گوناگون، نفوذ جریان‌های عرفانی، و فشارهای سیاسی و مذهبی، فقیهان و محدثان شیعه با فراز و نشیب‎های در این منطقه نقش مهمی در گسترش، پویایی و روزآمدسازی فقه ایفا کرده‌اند که نشان‌دهنده تداوم، تطور و بازتولید نهاد فقاهت در قالب‌های گوناگون بوده است. این مقاله می‌کوشد با ترسیم سیر تاریخی و تحلیل ساختار و کارکرد مرجعیت، زمینه‌ای برای شناخت ژرف‌تر نقش آن در شکل‌گیری و تداوم هویت دینی شیعیان این اقلیم فراهم آورد. چشم انداز روشن از آینده نهاد مرجعیت را ارائه کند. http://fst.journals.miu.ac.ir/article_11137_b2c225e38d33aa42382ee9c4146edf23.pdf

جامعه المصطفی العالمیه تاریخ اسلام در آیینه اندیشه ها 17 1 2025 08 23 بررسی نقش اجتماعی مردم ناور در تاریخ جهاد افغانستان علیه تجاوز شوروی 37 64 11138 FA عبدالخالق فصیحی دکتری فلسفه اسلامی جامعة المصطفی العالمیة Journal Article 2025 11 29 این مقاله با هدف بررسی نقش اجتماعی مردم ولسوالی ناور در جهاد ملی افغانستان علیه تجاوز ارتش سرخ شوروی نگاشته شده است. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل منابع کتابخانه‌ای، اسناد دولتی و مقالات علمی بوده و با رویکرد توصیفی‌ـتحلیلی به انجام رسیده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که جهاد مردم ناور تنها یک حرکت نظامی صرف نبود، بلکه پدیده‌ای فراگیر با مشارکت فعال اقشار مختلف اجتماعی، به‌ویژه روحانیون، ریش‌سفیدان و جوانان بوده است. زمینه‌های فرهنگی و مذهبی، موقعیت جغرافیایی خاص، و ساختار سنتی جامعه ناور از عوامل اصلی در بسیج مردمی و تداوم جهاد در برابر اشغالگران شوروی به شمار می‌آید. همچنین، فعالیت‌های نظامی منسجم مجاهدین ناور، ضمن تاثیرگذاری محلی، نقش موثری در انسجام جهاد در سایر مناطق مرکزی افغانستان ایفا کردند. در نهایت، این مقاله بر اهمیت مطالعه تجربیات محلی جهاد برای شناخت عمیق‌تر مقاومت مردمی در افغانستان تاکید دارد. http://fst.journals.miu.ac.ir/article_11138_a86103f24769bd03a7f3a5536dbd0552.pdf

جامعه المصطفی العالمیه تاریخ اسلام در آیینه اندیشه ها 17 1 2025 08 23 تاریخ دیپلماسی آبی طالبان و ایران (دور اول و دوم حکومت طالبان) 65 92 11139 FA علی بغیری عضو هیات علمی گروه روابط بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه بین‌المللی اهل‌بیت ع ذکیه نظری دانشجوی کارشناسی ارشد روابط بین‌الملل دانشگاه بین‌المللی اهل‎بیت ع Journal Article 2025 11 29 دیپلماسی آب در روابط ایران و افغانستان به‌ویژه پس از بازگشت طالبان به قدرت در دور اول و دوم، به یکی از مناقشه‌برانگیزترین مسائل منطقه‌ای بدل شده است. مسئله اصلی این پژوهش بررسی چگونگی تأثیر انگاره‌های هویتی، قومی و مذهبی طالبان بر مدیریت منابع آبی مشترک، به‌ویژه رود هیرمند، و پیامدهای آن بر روابط ایران و افغانستان است. هدف تحقیق واکاوی ابعاد اجتماعی - ایدئولوژیک دیپلماسی آب و تبیین فرصت‌ها و چالش‌های آن در چارچوب نظری سازه‌انگاری است. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیلی - تفسیری به مطالعه اسناد، سخنان مقامات و منابع علمی پرداخته و بر آن است تا نشان دهد چگونه هویت‌ها و انگاره‌های اجتماعی بر سیاست آبی دو کشور اثر می‌گذارند. یافته‌ها نشان می‌دهند که طالبان آب را نه‌تنها یک منبع طبیعی بلکه ابزاری برای مشروعیت داخلی و فشار دیپلماتیک خارجی تلقی کرده‌اند. از سوی دیگر، ایران مسئله آب را در پیوند با امنیت ملی و بقای تالاب‌های هامون می‌بیند. بر اساس تحلیل سازه‌انگارانه، تفاوت در ادراک از «دیگری» ـ ایران به‌عنوان همسایه شیعی و طالبان به‌عنوان حکومت سلفی ـ موجب شده است که حتی در حضور معاهدات رسمی، همکاری آبی شکننده و محدود باقی بماند. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که بدون بازتعریف هویت‌ها و گذار از نگاه صرفاً ایدئولوژیک و قومی، دستیابی به دیپلماسی آبی پایدار دشوار خواهد بود. این تحقیق می‌تواند درک عمیق‌تری از ریشه‌های تعارض ارائه داده و مبنایی برای سیاست‌گذاری واقع‌بینانه‌تر در حوزه مدیریت منابع آبی مشترک فراهم آورد. http://fst.journals.miu.ac.ir/article_11139_2262d779feb7a4dd4f1734b42ce4fd18.pdf

جامعه المصطفی العالمیه تاریخ اسلام در آیینه اندیشه ها 17 1 2025 08 23 رابطه قومیت و قدرت در تاریخ سیاسی افغانستان 93 120 11140 FA رضا خدابخش یوسفی دکتری فقه سیاسی جامعة المصطفی العالمیه Journal Article 2025 11 29 این پژوهش با هدف تحلیل رابطه چندبعدی و تاریخی میان قومیت و قدرت در افغانستان، به واکاوی سازوکارهای شکل‌دهنده ساختار سیاسی این کشور در پرتو <strong>چارچوب‌های نظری قومیت‌گرایی ابزاری، هژمونی و مقاومت</strong> می‌پردازد. مسئله اصلی تحقیق آن است که قومیت در افغانستان صرفاً یک واقعیت اجتماعی یا فرهنگی نبوده، بلکه همواره عاملی بنیادین در تعیین، توزیع و اعمال قدرت سیاسی به‌شمار آمده است. روش پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر بررسی داده‌های تاریخی و تحلیل گفتمان قدرت در دوره‌های مختلف از قرن هجدهم تا روزگار معاصر است. یافته‌ها نشان می‌دهد که نوعی هژمونی تاریخی پشتون‌محور، از طریق شبکه‌ای از سازوکارهای نظامی، اداری، فرهنگی و زبانی، بر ساختار سیاسی کشور سیطره یافته است؛ در مقابل، سایر اقوام با رویکردهای متنوعی از جمله مقاومت مسلحانه، احیای فرهنگی و بازتولید روایت‌های تاریخی بدیل، در برابر این هژمونی ایستادگی کرده‌اند. تداوم این پویایی‌ها و نیز مداخلات خارجی، موجب شکنندگی دولت، ضعف مشروعیت ملی و ناکامی در تحقق هویت ملی فراگیر شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که برون‌رفت از چرخه تاریخی منازعه و بی‌ثباتی در گرو تحقق حکمرانی فراگیر، توزیع عادلانه قدرت و منابع، و بازنگری در روایت‌های مسلط هویت ملی است. نوآوری این تحقیق در تأکید بر نقش ابعاد ایدئولوژیک هژمونی و اشکال گوناگون مقاومت در بازتولید ساختار قدرت و هویت سیاسی افغانستان است. http://fst.journals.miu.ac.ir/article_11140_36ce559a57ded87b09af76afa0aeaedf.pdf

جامعه المصطفی العالمیه تاریخ اسلام در آیینه اندیشه ها 17 1 2025 08 23 علل و عوامل درگیری عبدالرحمن خان با هزاره‌ها (با توجه به گزارشات سراج‌التواریخ) 121 138 11141 FA رضا امینی دکتری رشته فقه تربیتی جامعة المصطفی العالمیه Journal Article 2025 11 29 این پژوهش در قالب روش توصیفی، تحلیلی با محوریت سراج‌التواریخ ، به دنبال این مسئله بوده که آیا جنگ عبدالرحمن باهزاره‌ها یک جنگ درون حکومتی یا یک سناریویی از قبل طراحی شده بوده ؟ و پس از بررسی‌ اسناد تاریخی، مانند سراج‌التواریخ، به این نتیجه رسیده است که این جنگ، یک سناریویی از قبل طراحی شده، به اجرا درآمد و هزاره‌ها با برنامه در جنگ گرفتار شده و چاره‌ی غیر از جنگ نداشته نه اینکه می‌توانسته جنگ نکنند. آن سناریو عبارت بود ازپاکسازی قوم هزاره وجایگزین کردن پشتون‌ها دربخش‎های مهم از مناطق هزارجات.این سناریو با قتل‌عام مردم هزاره شیخ‌علی آغاز شد، بعد از شیخ‌علی، این قتل‌عام به کل هزاره‌جات کشیده شدند، وقت مردم هزاره‌جات بدون کدام مقاومت، تسلیم حکومت شدند، حکومت مردم را وادار به قیام کردند تا زمینه قتل و کشتار و نسل‌کشی فراهم شوند، بعد از قیام هزاره‌ها، فتوای تکفیر هزاره‌ها توسط رهبران مذهبی و در نهایت با قتل عام60 درصد مردم هزاره و با اسکان پشتون‌ها دربخش‎های مهم از سرزمین هزاره‌جات این سناریو به پایان رسید. http://fst.journals.miu.ac.ir/article_11141_ef4f6e693889b8bd889066fcf3a094e1.pdf

جامعه المصطفی العالمیه تاریخ اسلام در آیینه اندیشه ها 17 1 2025 08 23 شرح حال و وضعیت رجالی ضحاک بن مزاحم بلخی راوی معاصر امام سجاد ع 139 150 11142 FA عاشق حسین نوری کارشناسی ارشد فقه و اصول جامعه المصطفی العالمیه Journal Article 2025 11 29 کشور افغانستان یکی از متمدن‌ترین کشورهای جهان اسلام به شمار می‌رود؛ ازاین‌رو شهرهای پرآوازه و متمدن چون ام‌القری و پایتخت جهان اسلام همانند بلخ را در خود جای‌داده است. بلخ شخصیت‌های علمی و راویان زیادی را تحویل جامعه جهان اسلام داده است که یکی از آنان ضحاک بن مزاحم است که در عصر امام سجاد % بوده است و از محضر مبارک آن امام استفاده کرده است. وقت نام از راوی به میان آید و بخواهیم به روایات منقول آن جامه عمل بپوشانیم، باید او ازلحاظ وضعیت رجالی مورد تحلیل و تحقیق قرار گیرد؛ ازاین‌رو مقاله حاضر با روش تحقیق تحلیلی توصیفی با گردآوری اسنادی پیرامون این مقوله پرداخته و اذعان می‌دارد: هرچند در کتب رجالی شیعه به تعدیل و جرح ایشان پرداخته نشده است ولی بر اساس سلسله اسناد و نقل حدیث از ایشان، ایشان ثقه است چنانچه آقای خویی نیز تصریح به ثقه بودن ایشان دارد و علماء رجالی اهل تسنن اکثریت ایشان را ثقه دانسته‌اند. http://fst.journals.miu.ac.ir/article_11142_81f608977fcc57125e90db231d95aa72.pdf